„Við viljum heyra í öllum Grindvíkingum“

• Fréttir
• 13. janúar 2026

Í nýjasta þætti hlaðvarpsins Góðan daginn Grindvíkingur ræða Guðrún Pétursdóttir og Ingibjörg Lilja Ómarsdóttir um rannsóknir á áhrifum hamfara á fólk og samfélög og segja frá könnun sem nú er í gangi um stöðu og líðan Grindvíkinga. Markmiðið er að safna upplýsingum sem nýtast bæði í bataferli einstaklinga og við ákvarðanatöku um næstu skref í uppbyggingu og þjónustu.

Rannsaka mannlegu áhrifin 

Guðrún og Ingibjörg hafa um árabil unnið að rannsóknum á samfélögum sem hafa orðið fyrir hamförum og langvarandi óvissu. Í viðtalinu ræða þær hvernig áhersla í rannsóknum hafi lengi verið meiri á náttúruna sjálfa, t.d. vöktun, mælingar og skilning á ferlum fremur en að rannsóknir á því hvernig hamfarir snerta fólk hafi komið til síðar.

Guðrún bendir á að „hamfarir“ verði í raun ekki að “hamförum” fyrr en náttúran mætir manninum og innviðum hans, heimilum, vegum, samfélagi og öryggi. Þess vegna skipti máli að skrá og greina reynsluna, hvernig fólk bregst við og hvað hjálpar til langs tíma.

„Það er ekki fyrr en náttúran mætir manninum og innviðum sem við tölum um hamfarir,“ segir Guðrún.

Óvissan gerir Grindavík að einstöku tilfelli

Í viðtalinu er sérstaklega fjallað um að hamfarirnar í Grindavík séu eðlilsólíkar mörgum öðrum hamförum sem Íslendingar hafa upplifað. Þar sem snjóflóð, jarðskjálftar eða stakir atburðir geta verið afmarkaðir í tíma, þá einkennist staðan í Grindavík af óvissu til lengri tíma hvar, hvenær og hvort næsta gos verður.

„Að búa við þessa óvissu er hrikaleg áskorun,“ segir Guðrún og nefnir að þetta hafi áhrif bæði á íbúa og þá sem þurfa að skipuleggja næstu skref.

Hægt að búa sig undir og læra af reynslu annarra

Guðrún og Ingibjörg segja að undirbúningur og viðbragð skipti máli bæði vöktun og viðvaranir, en líka skipulag í samfélaginu, s.s. verkaskipting, ábyrgð og skýrir ferlar áður en eitthvað gerist.

Þær nefna líka atriði sem mörgum dettur ekki strax í hug, en reynsla erlendis og heima sýnir að það geti skipt miklu máli að fegra umhverfi, laga til, útbúa græn svæði þar sem sár verða til og koma félagslífi aftur í gang.

„Félagsstarf gerist ekki alltaf af sjálfu sér. Stundum þarf að kveikja aftur á því,“ segir Guðrún og tengir við reynslu eftir Covid.

Hvernig líður Grindvíkingum?

Í áðurnefndri könnun er kallað eftir upplýsingum um stöðu og líðan Grindvíkinga í dag, hvernig úrræði hafa nýst og hvað vantar. Þá eru börn og fjölskyldur sérstaklega í brennidepli, ásamt áhrifum á daglegt líf, lífsviðurværi og framtíðarsýn.

Ingibjörg segir mikilvægt að fá fram hvaða skilyrði þurfi að vera til staðar til að fólk sjái fyrir sér að flytja til Grindavíkur á ný, hvort sem það er fólk með börn á skólaaldri eða fullorðnir án barna.

„Við viljum fá breidd í svörum, fólk á öllum aldri, af öllum kynjum og úr öllum áttum samfélagsins,“ segir Ingibjörg og hvetur öll sem þurftu að rýma 10. nóvember 2023 til að taka þátt, óháð búsetu eða framtíðaráformum. 

Samtalið sjálft getur verið hluti af bataferlinu

Í viðtalinu kemur fram að það að ræða reynsluna geti sjálft verið hluti af bataferli. Í rannsóknum þeirra hafi margir sagt frá því að þeir hafi í fyrsta sinn rætt atburðinn í samtali við rannsakendur og fundið létti.

Auk spurningakönnunarinnar verða einnig tekin rýnihópaviðtöl, til að ná dýpt og leita að skýringum sem ekki komast fyrir í hefðbundnum spurningalista.

Hvar finn ég könnunina?

Könnunin er aðgengileg á vef Maskínu. Þar skráir fólk inn kennitölu og könnun opnast ef viðkomandi er á lista þeirra sem rýmdu. Ef einhver telur að mistök hafi orðið, er hægt að láta vita.

Þátturinn er aðgengilegur á öllum helstu hlaðvarpsveitum. Hægt er að hlusta á þáttinn á Spotify hér.

• Síðast uppfært: 13. janúar 2026